Make your own free website on Tripod.com
   

   
   

ในสมัยพ่อขุนรามคำแหงมหาราช อาณาเขตสุโขทัยจึงได้แผ่ขยายออกไปอย่างกว้างขวาง ทิศตะวันออกถึงสระหลวงสองแคว ลุมบาจาย จนถึงฝั่งโขงเวียงจันทน์ ทิศใต้ถึงบางแพรก ราชบุรี เพชรบุรี และนครศรีธรรมราช ทิศตะวันตกถึงเมืองแอดหงสาวดี และทิศเหนือถึงเมืองแพร่ เมืองน่าน เมืองพลัว พ้นฝั่งโขง ไปจนถึงสิบสองจุไท

ในปีพุทธศักราช ๑๙๐๐ พระมหาธรรมราชาลิไทแห่งราชวงศ์พระร่วงกรุงสุโขทัย ได้ทรงกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ย้ายเมืองสองแควมาตั้งอยู่แห่งใหม่ คือบริเวณเมืองพิษณุโลกทุกวันนี้

พระมหาธรรมราชาลิไท ได้ทรงสถาปนาเมืองพิษณุโลกขึ้นเป็นเมืองลูกหลวงในเวลาต่อมา แลัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระยาไสลือไทราชโอรสขึ้นไปครอง ในขณะที่พระมหาธรรมราชาลิไทครองเมืองสองแควอยู่นั้นสมเด็จพระรามาธิบดีที่ ๑ (พระเจ้าอู่ทอง) ก็ทรงสร้างอาณาจักร "กรุงศรีอยุธยา" ขึ้นทางลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยาตอนล่างในปีพุทธศักราช ๑๘๙๓ นับเป็นอาณาจักรใหม่ที่รุ่งเรือง และเข้มแข็งขึ้นทุกขณะ จนในที่สุดเมืองพิษณุโลกก็ถูกอำนาจทางอาณาจักรกรุงศรีอยุธยาเข้าอครอบครอง แต่เนื่องจากเมืองพิษณุโลกมีความสำคัญทางด้านเศรษฐกิจ การคมนาคม และการป้องกันประเทศ ซึ่งเป็นศักดิ์ศรีของแคว้น สุโขทัย ในขณะเดียวกันพระมหาธรรมราชาสิไททรงทราบว่าอาณาจักรล้านนาก็กำลังพยายามขยายอำนาจ และอาณาเขตลงมาสู่แคว้นสุโขทัยเช่นกัน จึงได้ทรงขอเมืองฑิษณุโลกคืนจากกรุงศรีอยุธยา ฝ่ายสมเด็จพระรามาธิบดีที่ ๑ (พระเจ้าอู่ทอง) ก็ทรงคืนให้และทรงรักษาสัญญาที่ทรงให้ไว้แก่พระมหาธรรมราชาลิไท โดยไม่แตะต้องอาณาเขตกรุงสุโขทัย ตลอดจนสิ้นรัชกาลไป

ครั้นต่อมาในปีพุทธศักราช ๒๐๙๑ สมเด็จพระมหาจักพรรดิ์ขึ้นครองกรุงศีอยุธยา ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระมหาธรรมราชา ราชบุตรเขยชึ้นครองเมืองพิษณุโลก ทำให้เมืองพิษณุโลกมีศักดิ์ศรีเป็นเมืองลูกหลวงในขณะนั้น

ในปีพุทธศักราช ๒๑๑๑ พระเจ้าหงสาวดี (บุเรงนอง) ยกทัพมาตีกรุงศรีอยุธยาได้ จึงอภิเษกพระมหาธรรมราชาให้ครองกรุงศรีอยุธยาแทนสมเด็จพระ มหาจักรพรรดิ์ ต่อมาสมเด็จพระมหาธรรมราชาได้ส่งพระธิดาองค์ใหญ่ไปแลกตัวสมเด็จพระนเรศวร ซึ่งถูกเจ้ากรุงหงสาวดีนำไปเป็นตัวประกัน แล้วพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เป็นพระมหาอุปราครองเมืองพิษณุโลก

เมื่อสมเด็จพระมหาธรรมราชาเสด็จสวรรคต สมเด็จพระนเรศวร (พระโอรส) ได้ประกาศอิสรภาพ และทำสงครามยุทธหัตถีมีชัยแก่พม่า เมืองพิษณุโลกจึงได้มีฐานะเป็นเมืองเอกทางภาคเหนือขึ้นตรงต่อกรุงศรีอยุธยา

เราทราบดีแล้วเมืองพิษณุโลก เป็นเมืองเก่าแก่ตั้งแต่ขอมมีอำนาจจนไล่มาถึงสมัยกรุงศรีอยุธยา เพราะฉะนั้นประติมากรรมของขลังต่างๆ จึงมีหลายสมัยรวมกันไม่ว่า ขอม สุโขทัย อยุธยา ตลอดจนรัตนโกสินทร์ และวัสดุที่ใช้ในการสร้างพระบูชา และพระเครื่องของเมืองพิษณุโลก ก็มีวัสดุแทบทุกอย่างในการสร้างไม่ว่า ทองคำ เงิน ดิน ชิน สำริด

เมืองพิษณุโลก จัดว่าเป็นเมืองพระเมืองหนึ่ง พระที่มีชื่อเสียงของเมืองพิษณุโลก และเรียกได้ว่ามีชื่อเสียงโด่งดังทั่วประเทศก็คือ พระพุทธชินราช ซึ่งประดิษฐานอยู่ที่ "วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ" หรือประชาชนทั่วๆ ไป เรียกว่า "วัดใหญ่" พระหลวงพ่อชินราชนี้เป็นที่เคารพบูชาของประชาชนทั้งประเทศทีเดียว

นอกจากนี้พระเครื่องของพิษณุโลก ก็มีอีกหลายองค์ที่มีชื่อเสียง ในด้านพุทธคุณ และความต้องการของผู้ที่นิยมสะสมพระเครื่องเป็นอันมาก เช่นพระนางพญา ของวัดราชบูรณะ หรือวัดนางพญา ซึ่งถูกจัดให้เป็นพระชั้นำหนึ่งในห้าของประเทศไทย หรือชุดเบญจภาคี ที่มีชื่อเสียงนั่นเอง และจัดให้เป็นพระชั้นนำประเภทเนื้อดิน

ส่วนพระชั้นนำระดับประเทศ ประเภทเนื้อชินก็ได้แก่พระชินราชใบเสมา พระยอดอัฏฐารส พระท่ามะปราง พระชินสีห์

ดังนั้นอาจกล่าวโดยสรุปได้ว่าพระเมืองพิษณุโลกนั้นได้รับอิทธิพลทางศิลปจากสุโขทัยล้วนหากแต่เทคนิคเชิงช่างนั้นจะได้รับการถ่ายทอดเทคนิคและวิธีการจากทางอยุทธยา ความละเอียดและความลุ่มลึกแห่งศิลปกรรมนั้นได้สืบทอดและถือได้ว่าเป็นสุดยอดแห่งจิตวิญญาญของศิลปแบบสุโขทัย อิทธิพลอยุทธยาแห่งปลายราชวงศ์พระร่วงโดยแท้