อุทยานแห่งชาติศรีสัชนาลัย มีพื้นที่ครอบคลุมอยู่ในท้องที่อำเภอศรีสัชนาลัย และอำเภอทุ่งเสลี่ยม จังหวัดสุโขทัย เมืองเชลียง หรือศรีสัชนาลัย ได้ชื่อว่าเป็นเมืองประวัติศาสตร์เป็นที่รวมของวัตถุโบราณสถานที่ล้ำค่าและมีชื่อเสียง เช่น วัดพระศรีมหาธาตุราชวรวิหาร วัดนางพญา แก่งหลวง เตาทุเรียนซึ่งเป็นเตาเผาเครื่องสังคโลกยังเป็นที่ตั้งอุทยานแห่งชาติตามพระราชประสงค์ของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ เพื่อรักษาสภาพป่าอันเป็นแหล่งต้นน้ำลำธารและทรัพยากรธรรมชาติที่มีค่า สวยงามเป็นมรดกของชาติสืบไป อุทยานแห่งชาติศรีสัชนาลัย มีเนื้อที่ประมาณ 213.20 ตารางกิโลเมตรหรือ 133,250 ไร่

ประวัติความเป็นมา
ด้วยกรมป่าไม้ได้รับหนังสือสำนักราชเลขาธิการ ลงวันที่ 10 มกราคม พ.ศ.2519 และหนังสือสำนักเลขาธิการนายกรัฐมนตรีที่ สร. 0107/1348 ลงวันที่ 27 มกราคม พ.ศ.2519 นำส่งหนังสือสำนักราชเลขาธิการ ลงวันที่ 10 มกราคม พ.ศ.2519 ความว่า พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงมีพระราชประสงค์สงวนป่า บริเวณตำบลแม่สำ อ.ศรีสัชนาลัย จ.สุโขทัย ซึ่งในบริเวณนี้ประกอบด้วยป่าไม้ที่อุดมสมบูรณ์และสัตว์ป่านานาชนิด ราษฎรในแถบนี้และใกล้เคียงได้รับความสมบูรณ์จากน้ำ กรมป่าไม้ควรสงวนไว้เป็นวนอุทยาน ซึ่ง ฯพณฯ นายกรัฐมนตรี (พลเอกเกรียงศักดิ์ ชมะนันท์) ได้พิจารณาแล้ว มีบัญชาให้ดำเนินการตามพระราชประสงค์
กรมป่าไม้จึงได้ประชุมผู้แทนกองต่าง ๆ พิจารณาเมื่อวันที่ 30 มกราคม พ.ศ.2519 และมีหนังสือลับด่วนมากที่ กส.0804/32 ลงวันที่ 6 กุมภาพันธ์ พ.ศ.2519 ให้กองจัดการป่าไม้ กองอุทยานแห่งชาติและกองอนุรักษ์สัตว์ป่า แต่งตั้งผู้แทนของกองออกไปร่วมกับป่าไม้เขตตากและจังหวัดสุโขทัย ดำเนินการตรวจสอบป่าโครงการแม่สิน-แม่สาน (สท. 1) ซึ่งเป็นพื้นที่ดังกล่าวซึ่งคณะทำงานอันประกอบด้วย นายประสิทธิ์ อุเทนสุต ป่าไม้เขตตาก นายทิพย์ ธิยะใจ ป่าไม้จังหวัดสุโขทัย นายโกศล สุดแสวง ผู้แทนกองจัดการป่าไม้ นายแสวง ราวีศรี ผู้แทนกองอนุรักษ์สัตว์ป่า และนายเชาวลิต เลิศชยันตี ผู้แทนกองอุทยานแห่งชาติ ร่วมกันตรวจสอบ และเห็นสมควรให้จัดป่าแห่งนี้บางส่วนเป็นอุทยานแห่งชาติ เฉพาะที่เป็นต้นน้ำลำธาร กรมป่าไม้จึงมีคำสั่งที่ 474/2519 ลงวันที่ 19 เมษายน พ.ศ.2519 ให้นายวิจารณ์ สาระนาค นักวิชาการป่าไม้ 4 ไปทำการสำรวจเบื้องต้นสภาพโครงการป่าโครงการแม่สิน - แม่สาน ซึ่งได้รับรายงานลงวันที่ 9 กรกฎาคม พ.ศ.2519 ว่า พื้นที่ดังกล่าวมีสภาพเหมาะสมจัดตั้งเป็นอุทยานแห่งชาติได้ จึงมีคำสั่งกรมป่าไม้ที่ 649/2520 ลงวันที่ 22 เมษายน พ.ศ.2520 ให้นายณัฏฐ์ นาวาเจริญ พนักงานป่าไม้ 3 ไปทำการสำรวจและจัดตั้งป่าแม่สินแม่สาน (สท. 1) เป็นอุทยานแห่งชาติ ปรากฏว่าพื้นที่ดังกล่าวมีสภาพป่าเป็นต้นน้ำลำธาร มีพันธุ์ไม้มีค่าและสัตว์ป่านานาชนิด น้ำตกหลายแห่ง
ตลอดจนทัศนียภาพที่สวยงามมากมาย ตามรายงานลงวันที่ 10 ธันวาคม พ.ศ.2520 กองอุทยานแห่งชาติ กรมป่าไม้ นำเสนอคณะกรรมการอุทยานแห่งชาติ ได้มีมติในคราวประชุมครั้งที่ 2/2521 เมื่อวันที่ 12 ธันวาคม พ.ศ.2521เห็นชอบให้กำหนดพื้นที่ดังกล่าวเป็นอุทยานแห่งชาติ และให้ใช้ชื่อว่า “อุทยานแห่งชาติศรีสัชนาลัย” โดยได้มีพระราชกฤษฎีกากำหนดบริเวณที่ดินป่าแม่สิน ป่าแม่สาน ป่าแม่สูงฝั่งซ้ายและป่าแม่ท่าแพ ในท้องที่ตำบลแม่ล้น ตำบลแม่สำ ตำบลบ้านแก่ง อำเภอศรีสัชนาลัย และตำบลกลางดง อำเภอทุ่งเสลี่ยม จังหวัดสุโขทัย ให้เป็นอุทยานแห่งชาติ พ.ศ. 2524 ซึ่งประกาศลงในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 98 ตอนที่ 70 ลงวันที่ 8 พฤษภาคม พ.ศ.2524 นับเป็นอุทยานแห่งชาติที่ 25 ของประเทศ

จุดเด่นที่น่าสนใจ
น้ำตกตาดดาว มีต้นกำเนิดจากห้วยแม่ท่าแพ ตกผ่านหน้าผา สูงประมาณ 30 เมตร มีถึง 3 ชั้น เป็นน้ำตกที่สวยงามมาก ชั้นล่างสุดเป็นแอ่งน้ำลึก น้ำตกแห่งนี้อยู่ห่างจากที่ทำการอุทยานแห่งชาติ ประมาณ 3 กิโลเมตร

น้ำตกตาดเดือน เป็นน้ำตกที่สูงประมาณ 10 เมตร ลำน้ำไหลคดเคี้ยวตกลงแอ่งน้ำลึก สามารถลงเล่นน้ำได้ อยู่ห่างจากที่ทำการอุทยานแห่งชาติเพียง 500 เมตร
โป่งน้ำเดือด อยู่ห่างจากบ้านป่าคาประมาณ 500 เมตร น้ำใสสะอาดมีลักษณะเหมือนน้ำเดือดตลอดเวลา แต่มีกลิ่นคล้ายแก๊สไข่เน่าระเหยออกมาด้วย นอกจากนี้ยังมีแหล่งท่องเที่ยวสวยงามน่าสนใจอีกหลายแห่ง เช่น ถ้ำค้างคาว ถ้ำธาราวสันต์ น้ำตกห้วยทรายขาว และ น้ำตกห้วยผาจ่อ และจุดชมวิวเห็นทิวทัศน์ที่สวยงามบน สันป่าคา หลวงดอยแม่วังช้าง

ลักษณะภูมิประเทศ
สภาพทั่วไปเป็นภูเขาสูงสลับซับซ้อน บางตอนเป็นภูเขาหินมีหน้าผาสูงทางทิศตะวันตกของพื้นที่ซึ่งเป็นภูเขาสูง เช่น ดอยแม่วังช้าง ดอยแม่มอก มีแนวติดต่อกันจากเหนือจรดใต้ ลักษณะเป็นรูปปีกกาล้อมรอบพื้นที่เป็นต้นกำเนิดของลำห้วยหลายสาย เช่น ห้วยทรายขาว ห้วยแม่ท่าแพ ห้วยแม่สาน ห้วยผาจ่อ และห้วยมะนาว เป็นต้น มีที่ราบตามริมห้วยบ้างและบริเวณริมฝั่งแม่น้ำยม

ลักษณะภูมิอากาศ
อุทยานแห่งชาติศรีสัชนาลัย มีลักษณะอากาศคล้ายคลึงกันกับท้องถิ่นใกล้เคียงของจังหวัดในภาคเหนือ สภาพอากาศในฤดูร้อนค่อนข้างร้อน ฤดูฝนจะมีฝนตกชุก และฤดูหนาวจะมีอากาศหนาวจัด โดยเฉพาะระหว่างเดือนธันวาคม - กุมภาพันธ์

พันธุ์ไม้และสัตว์ป่า
สภาพป่าส่วนใหญ่ปกคลุมด้วยป่าดิบชื้น ป่าดิบแล้ง ป่าดิบเขา มีพันธุ์ไม้ได้แก่ ไม้ยาง ตะเคียน มะม่วงป่า แดงน้ำ ไม้ก่อต่างๆ ไม้พื้นล่างได้แก่ ไผ่ซาง หวาย เป็นต้น นอกจากนี้ยังมีป่าโปร่ง ทุ่งหญ้า ป่าสน และป่าสักกระจายอยู่ทั่วไปบ้างเล็กน้อย มีพันธุ์ไม้ได้แก่ ตะแบก กะบาก มะค่าแดง เสลา อ้อยช้าง ส้าน สมพง สน 2 ใบ สัก ฯลฯ
สัตว์ป่าจะอยู่ตามห้วยต่างๆ และตามหุบเขาเนื่องจากมีน้ำและอาหารสมบูรณ์ประกอบด้วย กวาง เก้ง กวางผา เลียงผา หมูป่า อีเห็น เม่น ลิง ค่าง ชะนี กระจง หมี ไก่ป่า และที่มีจำนวนน้อยลงแล้วคือ ช้าง กระทิง

การเดินทาง
จากตัวจังหวัดสุโขทัย เดินทางไปตามเส้นทางสวรรคโลก-ศรีสัชนาลัย ระยะทางประมาณ 68 กิโลเมตร แล้วเดินทางไปตามถนน สายอำเภอศรีสัชนาลัย-บ้านแก่ง-ห้วยหยวก ระยะทางประมาณ 41 กิโลเมตร ก่อนถึงบ้านห้วยหยวกประมาณ 5 กิโลเมตร จะถึงทางเข้าสู่อุทยานแห่งชาติ อีกประมาณ 2 กิโลเมตรก็จะถึงที่ทำการอุทยานแห่งชาติ

สิ่งอำนวยความสะดวก
อุทยานแห่งชาติศรีสัชนาลัย มีบ้านพักไว้บริการนักท่องเที่ยว ขอทราบรายละเอียดและสำรองที่พักได้ที่งานบริการบ้านพัก ฝ่ายนันทนาการและสื่อความหมาย ส่วนอุทยานแห่งชาติ สำนักอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ กรมป่าไม้ โทร. 5797223 , 5795734 หรือ 5674292 - 4 ต่อ 724 , 725 หรือติดต่อที่อุทยานแห่งชาติโดยตรง